مرتبط با :
.::حجاب و عفاف::.
.::ویژه نامه های مناسبتی::.
حجاب از دیدگاه شهید ایت الله مطهری
پیش از اینكه استنباط خود را در این باره ذكر كنیم لازم
استیك نكته را یادآورى كنیم.آن نكته این است كه معناى لغوى «حجاب» كه در عصر ما
این كلمه براى پوشش زن معروف شده است چیست؟ كلمه «حجاب» هم به معنى پوشیدن است و
هم به معنى پرده و حاجب.بیشتر، استعمالش به معنى پرده است.این كلمه از آن جهت
مفهوم پوشش مىدهد كه پرده وسیله پوشش است، و شاید بتوان گفت كه به حسب اصل لغت هر
پوششى حجاب نیست، آن پوشش «حجاب» نامیده مىشود كه از طریق پشت پرده واقع شدن
صورت گیرد.در قرآن كریم در داستان سلیمان غروب خورشید را این طور توصیف مىكند:
حتى توارت بالحجاب (1) یعنى تا آن وقتى كه خورشید در پشت پرده مخفى شد.پرده حاجز
میان قلب و شكم را «حجاب» مىنامند.
منبع:
كتاب: مجموعه آثار جلد 19 صفحه 429
نویسنده: استاد شهید مرتضى مطهرى
در دستورى كه امیر المؤمنین علیه السلام به مالك اشتر نوشته
است مىفرماید: «فلا تطولن احتجابك عن رعیتك» (2) یعنى در میان مردم باش، كمتر
خود را در اندرون خانه خود از مردم پنهان كن; حاجب و دربان تو را از مردم جدا
نكند، بلكه خودت را در معرض ملاقات و تماس مردم قرار بده تا ضعیفان و بیچارگان
بتوانند نیازمندیها و شكایات خود را به گوش تو برسانند و تو نیز از جریان امور بى
اطلاع نمانى.
ابن خلدون در مقدمه خویش فصلى دارد تحت عنوان «فصل فی
الحجاب كیف یقع فى الدول و انه یعظم عند الهرم» .در این فصل بیان مىكند كه
حكومتها در بدو تشكیل میان خود و مردم حائل و فاصلهاى قرار نمىدهند ولى تدریجا
حائل و پرده میان حاكم و مردم ضخیمتر مىشود تا بالاخره عواقب ناگوارى به وجود
مىآورد.ابن خلدون كلمه «حجاب» را به معنى پرده و حائل (نه پوشش) به كار برده است.
استعمال كلمه «حجاب» در مورد پوشش زن یك اصطلاح نسبتا جدید
است.در قدیم و مخصوصا در اصطلاح فقها كلمه «ستر» كه به معنى پوشش استبه كار رفته
است.فقها چه در كتاب الصلوة و چه در كتاب النكاح كه متعرض این مطلب شدهاند كلمه
«ستر» را به كار بردهاند نه كلمه «حجاب» را.
بهتر این بود كه این كلمه عوض نمىشد و ما همیشه همان كلمه
«پوشش» را به كار مىبردیم، زیرا چنانكه گفتیم معنى شایع لغت «حجاب» پرده است و
اگر در مورد پوشش به كار برده مىشود به اعتبار پشت پرده واقع شدن زن است و همین
امر موجب شده كه عده زیادى گمان كنند كه اسلام خواسته است زن همیشه پشت پرده و در
خانه محبوس باشد و بیرون نرود.
وظیفه پوشش كه اسلام براى زنان مقرر كرده استبدین معنى
نیست كه از خانه بیرون نروند.زندانى كردن و حبس زن در اسلام مطرح نیست.در برخى از
كشورهاى قدیم مثل ایران قدیم و هند چنین چیزهایى وجود داشته است ولى در اسلام وجود
ندارد.
پوشش زن در اسلام این است كه زن در معاشرت خود با مردان بدن
خود را بپوشاند و به جلوهگرى و خودنمایى نپردازد.آیات مربوطه همین معنى را ذكر
مىكند و فتواى فقها هم مؤید همین مطلب است و ما حدود این پوشش را با استفاده از
قرآن و منابع سنت ذكر خواهیم كرد.در آیات مربوطه لغت «حجاب» به كار نرفته
است.آیاتى كه در این باره هست، چه در سوره مباركه نور و چه در سوره مباركه احزاب،
حدود پوشش و تماسهاى زن و مرد را ذكر كرده استبدون آنكه كلمه «حجاب» را به كار
برده باشد. آیهاى كه در آن كلمه «حجاب» به كار رفته است مربوط استبه زنان
پیغمبر اسلام.
مىدانیم كه در قرآن كریم درباره زنان پیغمبر دستورهاى خاصى
وارد شده است. اولین آیه خطاب به زنان پیغمبر با این جمله آغاز مىشود: یا نساء
النبى لستن كاحد من النساء یعنى شما با سایر زنان فرق دارید.اسلام عنایتخاصى
داشته است كه زنان پیغمبر، چه در زمان حیات آن حضرت و چه بعد از وفات ایشان، در
خانههاى خود بمانند، و در این جهتبیشتر منظورهاى اجتماعى و سیاسى در كار بوده
است.قرآن كریم صریحا به زنان پیغمبر مىگوید: و قرن فى بیوتكن یعنى در خانههاى
خود بمانید. اسلام مىخواسته است «امهات المؤمنین» كه خواه ناخواه احترام زیادى
در میان مسلمانان داشتند از احترام خود سوء استفاده نكنند و احیانا ابزار عناصر
خودخواه و ماجراجو در مسائل سیاسى و اجتماعى واقع نشوند.و چنانكه مىدانیم یكى از
امهات المؤمنین (عایشه) كه از این دستور تخلف كرد ماجراهاى سیاسى ناگوارى براى
جهان اسلام به وجود آورد.خود او همیشه اظهار تاسف مىكرد و مىگفت دوست داشتم
فرزندان زیادى از پیغمبر مىداشتم و مىمردند اما به چنین ماجرایى دست نمىزدم.
سر اینكه زنان پیغمبر ممنوع شدند از اینكه بعد از آن حضرت
با شخص دیگرى ازدواج كنند به نظر من همین است; یعنى شوهر بعدى از شهرت و احترام
زنش سوء استفاده مىكرد و ماجراها مىآفرید.بنابر این اگر درباره زنان پیغمبر
دستور اكیدتر و شدیدترى وجود داشته باشد بدین جهت است.
به هر حال آیهاى كه در آن آیه كلمه «حجاب» به كار رفته
آیه53 از سوره احزاب است كه مىفرماید: و اذا سالتموهن متاعا فاسالوهن من وراء
حجاب یعنى اگر از آنها متاع و كالاى مورد نیازى مطالبه مىكنید از پشت پرده از
آنها بخواهید.در اصطلاح تاریخ و حدیث اسلامى هر جا نام «آیه حجاب» آمده است مثلا
گفته شده قبل از نزول آیه حجاب چنان بود و بعد از نزول آیه حجاب چنین شد، مقصود
این آیه است كه مربوط به زنان پیغمبر است (3) ، نه آیات سوره نور كه مىفرماید:
قل للمؤمنین یغضوا من ابصارهم
- الى آخر
-
قل للمؤمنات یغضضن من ابصارهن
.
یا آیه سوره احزاب كه مىفرماید:
یدنین علیهن من جلابیبهن الى آخر.
اما اینكه چطور در عصر اخیر به جاى اصطلاح رایج فقها یعنى
ستر و پوشش كلمه حجاب و پرده و پردگى شایع شده استبراى من مجهول است، و شاید از
ناحیه اشتباه كردن حجاب اسلامى به حجابهایى كه در سایر ملل مرسوم بوده استباشد.
برچسب ها :
حجاب-
عفاف-
ایت الله مطهری-
پوشش زن-
...
.::اخبار وبلاگ نویسان::.
